Ферментийн шинж чанар

Ферментийн шинж чанар    201-Энхсайхан

Анх энэ нэрийг 1700 онд Ван Гельмот гаргасан. Эсгэх гэсэн Грек үгнээс гаралтай(Ферментом). Ходоодонд анх энэ нь судалгаагаар нээгдсэн. Биологийн обьект дотор янз бүрийн ургамлийн ханд шүлсэнд сахарыг задалдаг нэгдэл байгааг олж нээсэн(1800 аад он). 1850ед онд Л.Пастер дорожинд сахарыг задлаад спирт үүсгэдэг нэгдэл байгааг доторхойлж гаргасан. Ферментацын процес гэдэг.

 

Энэ зүйлээс фермент гэж нэрлэх санааг гаргасан. 1897 онд Эдвард Биюхнер фрожын ханд нь яг адил үйлчилгээ үзүүлдэг болохыг тодорхойлсон. Үүний дараа Фредрик Кихне энэ молекулуудыг энзим гэж нэрлэсэн. Хамгилн анх 1926 онд уриаза ферментийг цэврээр ялгаж авсан. Бодисын солилцооны шат болгонд фермент оролцдог. Амьгүй катлизаторыг бодвол илүү хүчтэй. Монголоор хурдасгуур хэмээдэг. Уурагтай адил тодорхой хүчин зүйлийн нөлөөгөөр бүтэцээ алдаж денатурацд ордог. Уургийн хэсэгтэй байхаас гадна уургийн биш хэсэгтэй байдаг. Уургийн апофермент, уургийн бишыг нь кофермент гэнэ. Апофермент дэр коферментийг нэмэхэд хоолой фермент болдог.

Ферментийншинж чанар :

  1. Хинмийн урвалын өндөр идвэхтэй боловч урвалын явцад зарцуулагдаггүй.
  2. Урвалын маш өндөр идвэхтэй, 1 ширхэг ферментийн молекул 102 -108 зэрэг субстратын молекулыг хувиргах чадвартай.
  3. Субстратад нөлөөлөхдөө маш өвөрмөц шинж чанартай байдаг. Түлхүүр цоож шиг таарах ёстой. Заримдаа нэг фернент нэг төрлийн субстратад нөлөөлдөг. Нэг фермент бүлэг субстратад нөлөөлж болдог. ( Аргиназа : зөвхөн аргининыг задалдаг.)
  4. Ферментийн идэвхи буюу урвалыг хурдыг нь өөрчлөх чадвартай хэд хэдэн зүйлээс хамаарна. 1.Темпартур – гадаад орчны темпартураас хамаарна, 2.РН орчны хүчил шүлтийг  хэмждэг, янз бүрийн ферментэд өөр өөр байдаг. Ходоодонд 1 – 2.5РН пепсин эдгээр нь тодорхой РН ын утгад маш сайн нөлөөлдөг.  3. Орчны давсны ионы концентрацаас хамаардаг. 4. [S]  субстратын концентрацаас хамаардаг. Тодорхой утганд ирээд тогтворждог.5. эффектор бодис сайн муу нөлөө үзүүлнэ(активатор нь идвэхжүүлж, ингибитор нь сааруулдаг) бодисууд байж болно. Тодорхой бүтэц дээр очиж нээж өгнө эсвэл хааж өгнө.

Фермент (энзим) бол эсийн дотор химийн урвалыг хурдасгах (удаашруулах) үйл ажиллагаа явуулдаг уурагийн молекул юм. Амьд биед явагдах ихэнх биохимийн урвалд ферментийн шаардлагатай байдаг. Фермрнтийн оролцоотой урвалууд бусад урвалаас хурдан явагддаг. Урвалын эхэнд оролцож байгаа химийн бодисыг субстрат гэж нэрлэдэг. Энэ субстратууд нь химийн урвалын эцэст урвалын бүтээгдэхүүн болж хувирдаг. Өөрөөр хэлбэл  фермент субстратуудтай ажиллаж тэдгээрийг бүтээгдэхүүнд хувиргадаг.

Субстрат

Фермент нь хурд маш удаантай(хурдтай) явагдах байсан химийн урвалуудын тэнцвэрийн байдлыг өөрчлөлгүйгээр хурдасгадаг(удаашруулдаг) бөгөөд катализын хугацаанд ашиглагдан үгүй болдоггүй, урвалын эцэс анхны байдлаар үлддэг тул жинхэнэ катализатор байдаг.

Фермэнтүүдийг шинжлэх ухаан, үйлдвэрлэлийн олон салбарт хэрэглэдэг. Жишээ нь дарс ,цай спирт, талх үйлдвэрлэх витамин, антибиотик, амин хүчил зэргийг гарган авах, организмын бүрэлдэхүүнд ордог нарийн нийлмэл олон нэгдлүүдийн бүтэц зохион байгуулалтыг, уураг нуклейн хүчлүүдийг судлахад ашигладаг. Үүнээс гадна ферментүүдийг өвчний оношилгоо, эмчилгээнд өргөн хэрэглэж байна. Олон төрлийн микробоос гаргаж авсан ферментүүдийг үйлдвэрлэлд ашигладаг. Ренниныг бяслаг үйлдвэрлэхэд хэрэглэдэг. M. Meihei нь ренниныг ялгаруулдаг. Мөөгний пектиназа фермрнтүүд нь жимсний шүүсийг тунгалагжуулахад хэрэглэдэг. Глюкоз оксидаза нь өндгийг хатаахын өмнө глюкозыг нь зайлуулахад хэрэглэнэ. Нунтаглаж хатаасан өндөгний уургууд нь глюкозтой харилцан үйлчлэлцэж бор өнгөтэй болдог. Тиймээс глюкоз зайлуулах нь хатаасан өндгийг муудахаас сэргийлэн тогтворжуулдаг ажээ. Глюкоз оксидаза нь олон тооны бүтээгдэхүүнүүд болох хийжүүлсэн ундаа, майонез, саладны амтлагч зэргээс хүчилтөрөгчийг зайлуулж исэлдсэн өнгө, амтны өөрчлөлтөөс сэргийлэхэд хэрэглэдэг. Мөн глюкоз оксидаза нь сахарын зижинтэй хүмүүсийн цус, шээснин дэх сахарын хэмжээг тогтоох тестерийн найрлагад орсон байдаг.

Үйлдвэрлэл Bacillus Aspergillus Хэрэглээ
Согтууруулах ундаа + + Сахаржуулахын тулд амууг нэмэхээс өмнө цардуулыг шингэрүүлнэ
Гурилан бүтээгдэхүүн + Задрах нүүрсусны пропорцийг ихэсгэхэд
Нэрэх + Арьай бэлдэх, нэмэлт бодисуудыг шингэрүүлэхэд
Нэрэх + Үрийн задрах чанарыг сайжруулах, шар айрагны шинж чанарт өөрчлөлт оруулах
Хүнс + Ферментээр үйлчлүүлсэн арвайг шувуу, үхрийн аж ахуйд хэрэглэх
Детергент + Угаалгын нунтагны угаах чадварыг дээшлүүлэх, аяга таваг угаах детергентийн нэмэлт
Цаас + Цаасны нүх сүв таглах бодисын үйлдвэрлэлд цардуулыг шингэрүүлэх
Бөс даавуу + Өндөр температурт даавуунд үргэлжлүүлэн нүх сүв гаргах (тэлж зай завсар гаргах)
Сахар + Фруктоз, глюкоз, мальтозын үйлдвэрлэл, жүүсэнд дэх цардуулыг задлах замаар нишингэний сахарын жүүсний фильтерээр шүүгдэх чанарыг нэмэгдүүлэх

Ашигласан материал:

http://mn.wordpress.com

http://chemistry_legend.blog.gogo.mn

http://mn.wikipedia.org/

МУИС Биохими Ж.Баярмаа, Ж.Сүхдолгор

Хариу үлдээх

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Өөрчлөх )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Өөрчлөх )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Өөрчлөх )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Өөрчлөх )

Connecting to %s

%d bloggers like this: